رفتن به بالا

صدایی از اعماق وجود ساحل نشینان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • دوشنبه ۲ مرداد ۱۳۹۶
  • الإثنين ۰ ذو القعدة ۱۴۳۸
  • 2017 Monday 24 July
    بندر انزلی لطیف
    ٣١(°C)
    وزش باد ١٣(mph)
    فشار ٢٩.٨۵(in)
    محدوده دید ٩.٠(mi)
    اشعه فرابنفش 4-Moderate
    رطوبت ٢٩.٨۵(in)
اوقات شرعی

به قلم مریم ساحلی:

آزولا؛ میهمانی که صاحبخانه شد

مدت‌هاست که مهمانی نفسگیر فرشش را بر تالاب انزلی گسترده است تا دردی دیگر بر شمار دردهایش افزوده باشد…

مدت‌هاست که مهمانی نفسگیر فرشش را بر تالاب انزلی گسترده است تا دردی دیگر بر شمار دردهایش افزوده باشد. «آزولا» آنقدر بی‌محابا در تالاب انزلی پیش رفته که حالا دیگر چشم‌هایمان به وجودش عادت کرده است. این گیاه زیبا آسیب‌هایش را بر تن تالاب وارد می‌سازد اما این روزها از راه رسیدن تهدید دیگری به نام سنبل آبی سبب شده تا آزولا از مرکز توجه به حاشیه رانده شود.
سنبل آبی میهمان ناخوانده تالاب است اما پای آزولا از حدود ۳ دهه پیش با انجام یک پروژه مشترک مطالعاتی ۳ ساله میان محققان ایرانی و فیلیپینی، به ایران باز شد تا آزولا برای مصارفی چون کودهای شیمیایی و غذای دام مورد استفاده قرار گیرد. در این میان اما محیط مناسب تالاب انزلی برای رشد چند برابری این گیاه نادیده گرفته شد و متأسفانه آنچه نباید می‌شد، رخ داد چراکه آزولا با جلوگیری از رسیدن اکسیژن و نور به آب می‌تواند موجب از بین رفتن بسیاری از آبزیان تالاب شود. تالاب به‌عنوان یک زیست‌بوم ویژه، محل زادآوری ماهیان بسیاری است که حالا در کنار آسیب‌هایی که از ورود انواع فاضلاب‌ها و آلودگی‌ها می‌بینند با وجود فرش مخملی مرگبار آزولا، مرگ را تجربه می‌کنند.

گونه‌ای که مهاجم شد
مدیرگروه کشاورزی دانشگاه مهرآیین بندر انزلی و مشاور مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان در گفت‌وگو با همشهری اظهار می‌کند: آزولا یا سرخس آبی (Azolla filiculoides) یک‌گونه بومی مناطق معتدل و گرمسیری است. ریشه کلمه آزولا یونانی است. آزولا از ۲ بخش azo و olloyo تشکیل شده است. معنای این کلمه «در خشکی مردن» است و چنانکه از نام آن پیداست حیات و بقای این‌گونه گیاهی و مشکلاتی که این‌گونه می‌تواند به‌وجود آورد مرتبط به محیط‌زیست آبی می‌شود.
«‌حامد کیومرثی» می‌افزاید: درحقیقت این‌گونه سرخس شناور آزادی است که در آب‌های راکد و آرام نهرها، تالاب‌ها و شالیزارها یافت می‌شود و با ریشه‌های نازکی که دارد همانند فرشی است که روی سطح آب گسترش پیدا کرده و در مدت کوتاهی ازدیاد می‌یابد. البته این‌گونه به شوری آب حساس است و در آب دریا از بین می‌رود.
وی ادامه می‌دهد: گیاه آزولا برای تقویت مزارع برنج و بعدها به‌عنوان یک گیاه زینتی به برخی از نقاط دنیا معرفی شد و در سال ۱۳۶۰ برای اولین بار از فیلیپین به ایران آورده شد که پس از آن نقش یک‌گونه مهاجم را ایفا کرده است. وی یادآوری می‌‌کند: روش‌های مدیریتی بسیاری برای مبارزه با این‌گونه مهاجم از جمله روش‌های فیزیکی و بیولوژیکی اتخاذ شده ولی مناسب‌ترین راهکار پیشگیری از افزایش این‌گونه است که در بعضی موارد دیگر عملی به نظر نمی‌رسد.

فواید آزولا
آزولا مرگ آبزیان را در پی دارد اما فوایدی نیز دارد که می‌تواند مورد توجه قرار گیرد و منبع درآمد و اشتغال شود. در استانی که بیکاری بزرگ‌ترین مشکل مردم محسوب می‌شود، برنامه‌ریزی برای ایجاد اشتغال در این عرصه می‌تواند، مفید باشد. کیومرثی در این‌باره می‌گوید: شاید با مدیریت صحیح و نگرشی مثبت بتوان به هر تهدیدی به‌عنوان یک فرصت نگریست. تولید زیاد بدون عملیات کاشت و در دسترس بودن این گیاه در مناطق شمال کشور، می‌تواند این گیاه را به گزینه‌ای مناسب برای تغذیه دام تبدیل کند که به‌صورت‌های تازه، آب چکیده، خشک و یا سیلوشده برای دام قابل مصرف است.
وی تصریح می‌کند: لازم به ذکر است که سیلو کردن بهترین روش نگهداری و عمل‌آوری علوفه آزولاست. به دلیل پایین بودن میزان کربوهیدرات محلول در داخل آزولا نیاز به استفاده از روش‌هایی صحیح برای تبدیل آن به یک منبع مناسب برای خوراک دام است. در هر حال سیلو کردن، ارزش غذایی آن را بالا می‌برد و برای مصرف دامی آن را خوش خوراک تر می‌کند. آزولای سیلوشده را می‌توان به‌عنوان علوفه‌تر در تمام فصول سال در دامداری‌های شیری یا گوشتی استفاده کرد.
وی در ادامه بیان می‌کند: استفاده از گیاه آزولا برای تصفیه پساب‌ها شاید نقش دیگری باشد که بتوان برای این گیاه در حال حاضر مزاحم در مناطق شمالی کشور قائل شد. متخصصان و پژوهشگران پژوهشکده صنایع رنگ در تحقیقات خود موفق به حذف مواد آلی رنگ‌زای موجود در پساب‌های نساجی یا رنگزای آلی اسیدی با استفاده از گیاه آزولای‌گونه filiculoides شده‌اند. این روش یکی از راهکارهای تازه زیست‌محیطی برای تصفیه پساب‌ها و حذف آلاینده‌هاست. به‌طور حتم باجهت‌دهی پروژه‌ها و تحقیقات دانشجویی امکان بررسی راهکار‌های جدید برای استفاده بهینه از این‌گونه مهاجم و تبدیل این تهدید به یک فرصت وجود دارد.

تمرکز بر جمع‌آوری سنبل آبی
مدتی است که جمع‌آوری آزولا و آسیب‌هایش چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد. رئیس اداره حفاظت از محیط‌زیست انزلی در گفت‌وگو با همشهری اظهار می‌کند: از آن جا که خطر آزولا نسبت به سنبل آبی کمتر و ضعیف‌تر است، تمرکز ما بیشتر روی سنبل آبی است و نیرو و امکانات و بضاعت و تلاش‌های ما بر سنبل آبی متمرکز شده است.
«اکبر میغی» درباره افزایش آزولا می‌گوید: این گیاه هنگام جاری شدن سیلاب‌ها از نقاط مهجور و حواشی تالاب، به دلیل جریان‌های آب به‌صورت موقت وارد عرصه می‌شود و در معرض دید قرار می‌گیرد.در این مواقع گمان برده می‌شود که گیاه بیشتر شده اما نمی‌شود به شکل قاطع در این‌باره نظر داد ولی می‌توان گفت آزولا با یک نوسان محدود، همیشه در آب‌بندان‌ها وجود داشته است.

هزینه جمع‌آوری آزولا
میغی درباره جمع‌آوری آزولا برای مصارف کشاورزی و دامپروی اظهار می‌کند: اکنون ۲ یا ۳ مجموعه در استان به‌صورت جدی به عرصه استحصال و استفاده از آزولا برای مصارف کشاورزی و دامپروی ورود کرده‌اند. سازمان حفاظت محیط‌زیست از این مجموعه‌ها حمایت می‌کند و برای واحدی که به‌صورت صنعتی به انجام این کار بپردازد، مجوزهم می‌دهیم. عده‌ای هم به‌صورت خرد از این گیاه استفاده می‌کنند و البته صاحبان آب‌بندان‌ها هم برای بهره‌وری بهتر خودشان از عرصه، این گیاه را جمع‌آوری می‌کنند.
وی یادآوری می‌کند: جمع‌آوری آزولا – با توجه به ساختار خاص تالاب و عمق متفاوتش و همچنین از آنجا که عموماً این گیاه را در نواحی کم عمق داریم – به‌صورت دستی، سخت و هزینه‌بردار است. بنابراین برای افرادی که بخواهند از این گیاه استفاده کنند به خاطر هزینه بالا، مقرون به صرفه نیست و گرنه همه از ان استقبال می‌کنند و با خواصش آشنا هستند.
میغی تصریح می‌کند: گروه‌های ذی‌نفع، فعالان کشاورزی و مجموعه محیط‌زیست با مانورهای مختلفی تلاش می‌کنند این روند مطلوب‌تر شود و بتوانیم آثارش را در عرصه بیشتر از پیش ببینیم. وی بیان می‌کند: برخی از دوستان در پارک علم و فناوری شهرستان تلاش می‌کنند روش‌های مقرون به صرفه‌تری برای جمع‌آوری آزولا بیابند تا استقبال از جمع‌آوری و مصرف آن افزایش یابد.
بی‌ تردید فراهم آوردن امکان تعامل بیشتر بین پژوهشگران، دانشگاهیان و فعالان صنعت و تجارت و دستیابی به راهکارهای علمی برای جمع‌آوری آزولا و استفاده بهینه از آن می‌تواند صرفه اقتصادی برای گیلانیان داشته باشد و همچنین مرهمی‌ برای دردهای تالاب‌های آسیب دیده استان باشد.

   

کانال تلگرام صدای ساحل

    telegram
       

اخبار مرتبط

 

اشتراک گذاری با :

telegram-icon-1  
 

لینک کوتاه :

 

نظرات

آخرین مطالب

بایگانی اخبار